Майлар һәм майларның фракцияләнүе, гидрогенлануы һәм эфирлануы арасындагы аермалар.

Майлар һәм майларның фракцияләнүе, гидрогенлануы һәм эфирлануы арасындагы аермалар.

Фракцияләү, гидрогенлаштыру һәм этерификацияләү - азык-төлек сәнәгатенең төрле ихтыяҗларын канәгатьләндерү өчен майлар һәм майларның физик һәм химик үзлекләрен үзгәртү өчен өч төп технология. Алар арасындагы төп аерма майлар һәм майларның үзлекләрен үзгәртү өчен кулланыла торган аерым принципларда. Түбәндә без аларның аермаларын таблица һәм җентекле аңлатмалар аша ачык чагыштыруны тәкъдим итәбез.

Төп аермалар турында кыскача мәгълүмат

Милек	Фракцияләштерү	Гидрогенизация	Этерификация
Табигать	Физик үзгәреш	Химик үзгәреш	Химик үзгәреш
Принцип	Суыту, кристаллашу һәм фильтрлау аша төрле триглицеридларның эрү температурасы аермаларына нигезләнгән аеру.	Катализатор тәэсирендә туендырылмаган май кислоталарының икеләтә бәйләнешләренә водород өстәү.	Глицерин нигезендәге май кислоталарын катализатор яки фермент тәэсирендә очраклы рәвештә яки юнәлешле рәвештә үзгәртү.
Максат	Майларны югары эрү температурасында (стеарин) һәм түбән эрү температурасында (олеин) фракцияләргә аеру.	Майларның эрү температурасын арттыру, аларны сыек хәлдән ярым-каты яки каты халәткә әйләндерү; оксидлашу тотрыклылыгын арттыру.	Май кислотасы составын үзгәртмичә, майларның кристаллашу үзенчәлекләрен һәм пластиклыгын үзгәртү.
Май кислоталарына йогынты	Май кислоталарының химик структурасында үзгәрешләр юк.	Май кислоталарының химик структурасындагы үзгәреш: туендырылмаган май кислоталары → туендырылган май кислоталары; транс май кислоталары барлыкка китерергә мөмкин.	Аерым май кислоталарының химик структурасында үзгәрешләр юк, ләкин аларның глицерин нигезендә таралышында үзгәрешләр бар.
Продукция үзенчәлекләре	Төрле физик үзлекләргә ия булган ике яки аннан да күбрәк продукт алыгыз (мәсәлән, пальма маеннан пальма олеины һәм пальма стеарины).	Катырак текстуралы һәм яхшырак тотрыклы гидрогенлаштырылган майлар алыгыз.	Транс-майсыз маргарин һәм шорнинг кебек яңа эрү үзенчәлекләре һәм текстуралары булган майлар алыгыз.
Гади аналогия	Кышын майны тышта калдыру, сыек майны каты өлештән аеру кебек.	Тотрыксыз молекулаларны "катырак" һәм "тотрыклырак" итү өчен аларны ныгыту кебек.	Яңа кул (яңа май) алу өчен карталар колодасын (май кислоталарын) болгату кебек.

җентекле аңлатма

1. Фракцияләү

• Төп идея: Үзгәртү түгел, ә аерылу.

• Процесс: Майны эретү өчен әкрен генә җылытыгыз, аннары билгеле бер температурада әкрен генә суытыгыз. Югарырак эрү температурасы булган триглицеридлар башта кристаллашып, каты кисәкчәләр барлыкка китерәчәк. Аннары бу каты кристалларны (стеарин) фильтрлау яки центрифугалау аша тыныч сыек майдан (олеин) аерып алырга мөмкин.

• Кушымта мисаллары:

o Пальма мае фракцияләү: Бу фракцияләү технологиясенең иң гадәти кулланылышы. Пальма мае пальма олеины (ашамлык мае, кыздыру мае өчен кулланыла) һәм пальма стеарины (маргарин, майлы майлар һәм кондитер майлары өчен кулланыла) алу өчен фракцияләнергә мөмкин.

o Майны фракцияләү: Югары сыйфатлы камыр ризыклары ясау өчен кулланыла торган чистарак май мае җитештерә.

• Өстенлекләре: Саф физик процесс, химик үзгәрешләр кертелмәгән, химик реагентлар юк, һәм продукт табигый.

2. Гидрогенизация

• Төп идея: Майны "катырак" һәм "тотрыклырак" итү өчен водород өстәгез.

• Процесс: Югары температура, югары басым астында һәм металл катализатор (гадәттә никель) катнашында, водород газы сыек майга күчә. Водород туендырылмаган май кислоталары чылбырларындагы икеләтә бәйләнешләргә кушыла, икеләтә бәйләнешләрне киметә яки бетерә.

o Өлешчә гидрогенизация: Икеләтә бәйләнешләр тулысынча туендырылмаган, һәм бу процесс барышында күп күләмдә транс-май кислоталары барлыкка килә. Транс-май кислоталарының сәламәтлек өчен куркыныч булуы сәбәпле, ул күп илләрдә һәм төбәкләрдә тыелган.

o Тулысынча гидрогенизация: Икеләтә бәйләнешләр тулысынча диярлек туендырылган, нигездә туендырылган май кислоталары (стеарин кислотасы) барлыкка китерә, транс-май кислоталары диярлек юк. Тулысынча гидрогенизацияләнгән майлар бик каты һәм сынучан, һәм гадәттә аларның үзлекләрен үзгәртү өчен сыек май белән кушарга яки эфир алмашуы аша көйләргә кирәк.

• Кушымта мисаллары:

o Шортан һәм маргарин җитештерү: Сыек соя мае, рапс мае һ.б. пешерү һәм җәю өчен ярымкаты формага әйләндерү.

o Майның тотрыклылыгын яхшырту: Кыздыру мае һәм майлы ризыкларның саклау вакытын озайту.

• Кимчелекләре: Зыянлы транс-май кислоталарын җитештерә (өлешчә гидрогенизация) һәм кирәкле май кислоталарын югалта.

3. Эстер алмашуы

• Төп идея: "Аралаштыру", триглицеридлар структурасын үзгәртү.

• Процесс: Химик катализатор (мәсәлән, натрий метоксиды) яки липаза тәэсирендә, май молекулаларындагы май кислотасы глицеридлары "таркала", аннары май кислоталары очраклы рәвештә яки юнәлешле рәвештә яңа триглицерид молекулаларын барлыкка китерү өчен глицерин нигезенә рекомбинацияләнә.

o Очраклы эфир алмашуы: Май кислоталары барлык молекулалар арасында очраклы рәвештә яңадан урнаштырыла.

o Юнәлешле эфир алмашуы: билгеле бер шартларда (мәсәлән, контрольдә тотылган температурада), яңадан урнаштыру процессы теләгән юнәлешкә юнәлтелә.

• Кушымта мисаллары:

o Транс-майсыз шортен һәм маргарин җитештерү: Бу эфир алмашуның иң мөһим заманча кулланылышы. Тулысынча гидрогенлаштырылган стеарин (транс-кислоталарсыз) һәм сыек май арасында эфир алмашуны башкарып, идеаль текстуралы һәм транс-май кислоталары булмаган пластик май алырга мөмкин.

o Какао мае алмаштыргычларының туры килүен яхшырту.

o Дуңгыз мае һәм майның кристалл структурасын үзгәртү, аларның пешерүдә нәтиҗәлелеген яхшырту.

• Өстенлекләре: Транс-май кислоталары барлыкка китермичә, майларның физик үзлекләрен сизелерлек үзгәртә ала, бу аны өлешчә гидрогенлаштыру технологиясенә төп альтернатива итә. Кыскача мәгълүмат

Әгәр дә сез майны төрле эрү температурасы булган өлешләргә аерырга телисез икән, фракцияләү ысулын кулланыгыз. Әгәр дә сез сыек майны катырак һәм тотрыклырак итәргә телисез икән, гадәттә гидрогенлаштыру кулланыла, ләкин транс-май кислоталары мәсьәләсен истә тотыгыз. Әгәр дә сез майның катылыгын, текстурасын һәм пластиклыгын гидрогенлаштыруга мөрәҗәгать итмичә көйләргә телисез икән, бу транс-май кислоталарын җитештерә ала, транс-этерификация иң яхшы сайлау булып тора. Хәзерге нефть сәнәгатендә бу өч ысул еш кына төрле махсус ихтыяҗларны канәгатьләндерә торган функциональ нефть продуктларын җитештерү өчен берләштерелә.